Dynamicznie rosnące ceny energii skłaniają właścicieli domów jednorodzinnych do poszukiwania oszczędności, a jednym z najskuteczniejszych sposobów jest przestawienie pompy ciepła na inteligentny tryb dobowy. Odpowiednio zaplanowana praca urządzenia – z maksymalnym wykorzystaniem tańszych godzin nocnych – potrafi obniżyć roczne koszty ogrzewania nawet o kilkadziesiąt procent, nie pogarszając komfortu wewnątrz budynku.

Autor: Marta Lewandowska | Data publikacji: 23 kwietnia 2024 r.

Dlaczego taryfa dwustrefowa sprzyja pompom ciepła?

Taryfa dwustrefowa (najczęściej oznaczona jako G12 lub G12w) dzieli dobę na okno droższe i tańsze, przy czym różnica w stawkach potrafi przekraczać 40 %. W nocy – zwykle od 22:00 do 6:00 – operatorzy mają niższe koszty wytwarzania i przesyłu, a odbiorcy korzystają z atrakcyjniejszej ceny za kilowatogodzinę. Pompa ciepła doskonale odpowiada na takie warunki, bo jej sprężarka, wentylator oraz pompa obiegowa można elastycznie sterować. Większość współczesnych urządzeń wyposażono w automatykę umożliwiającą ustawienie przedziałów pracy, a jeśli wbudowanego zegara brakuje, wystarczy sterownik zewnętrzny lub programowalny licznik energii.

Warto pamiętać, że efektywność pompy opisuje współczynnik COP – im wyższy, tym mniej prądu potrzeba do wytworzenia tej samej ilości ciepła. Nocą, gdy temperatura powietrza na zewnątrz zazwyczaj spada, COP powietrznych pomp będzie nieco niższy; jednak różnica w cenie energii rekompensuje ten spadek, o ile ustawienia są właściwie zaplanowane. Z kolei pompy gruntowe, odporne na wahania temperatur, w ogóle nie tracą sprawności przy zmianie pór doby, dzięki czemu szczególnie korzystają na tańszym nocnym prądzie.

Kluczowe jest przejęcie jak największej części dobowego zapotrzebowania na ciepło właśnie w czasie tańszej strefy. Najłatwiej to osiągnąć, ładując magazyn ciepła – bufor lub zasobnik CWU – a następnie ograniczając, a nawet całkowicie wyłączając pracę sprężarki w godzinach szczytu taryfowego.

Magazynowanie energii w buforze i zasobniku CWU

Bufor to izolowany zbiornik wody grzewczej o pojemności rzędu 100–500 l, który gromadzi energię wyprodukowaną przez pompę. W domach z ogrzewaniem podłogowym wystarcza podniesienie temperatury wody w buforze do 38–42 °C; przy instalacji grzejnikowej lepiej celować w 45–50 °C. Takie parametry nie obniżają znacząco sprawności pompy, a pokrywają kilkugodzinne zapotrzebowanie budynku w godzinach szczytu taryfowego.

Drugi, równie ważny element to zasobnik ciepłej wody użytkowej. Podgrzewanie CWU należy do najbardziej energochłonnych procesów w domu, dlatego przeniesienie go na noc procentuje na rachunku. W praktyce dobrze ustawić priorytet CWU od 22:00, podnosząc temperaturę w zasobniku nawet do 52–55 °C (powyżej 60 °C raz w tygodniu dla ochrony przed bakterią Legionella). W dzień automatyka redukuje podgrzewanie do delikatnego podtrzymania, co znacząco ogranicza pobór prądu w droższej strefie.

Właściwie dobrane pojemności obu zbiorników zależą od kubatury domu, izolacji termicznej i nawyków mieszkańców. Za punkt wyjścia przyjmuje się ok. 30 l bufora na każdy kilowat mocy grzewczej pompy oraz 40–60 l zasobnika CWU na osobę. Ważna jest także jakość izolacji tych zbiorników – im mniejsze straty postojowe, tym większa korzyść z nocnego ładowania.

Jak zbudować skuteczny harmonogram dobowy

Optymalny plan pracy pompy ciepła ma dwa główne etapy. Etap nocny (22:00–6:00) to praca z pełną wydajnością: sprężarka wchodzi na wyższe obroty, aby naładować bufor i zasobnik CWU. W niektórych instalacjach dodatkowo podnosi się w tym czasie temperaturę pomieszczeń o 1–2 °C powyżej komfortu dziennego; nadwyżka będzie powoli oddawana, gdy urządzenie przestanie pracować w droższej strefie.

Etap dzienny (6:00–22:00) opiera się na ograniczeniu modulacji sprężarki. W domach dobrze ocieplonych wystarcza ciepło zgromadzone w konstrukcji budynku, a sterownik pozwala jedynie na krótkie dogrzewanie, gdy temperatura pokojowa spadnie poniżej ustalonego progu. W instalacjach radiacyjnych warto uruchomić funkcję korekty pogodowej: przy wzroście temperatury zewnętrznej algorytm obniża temperaturę zasilania, zmniejszając zużycie energii.

Przykładowy harmonogram dla pompy o mocy 8 kW w domu 150 m² z podłogówką może wyglądać następująco: 22:00–01:00 pełna moc do osiągnięcia 40 °C w buforze; 01:00–03:00 priorytet CWU do 54 °C; 03:00–06:00 praca modulowana, utrzymywanie temperatury bufora. Od 06:00 pompa przechodzi w tryb eco, włączając się tylko, gdy temperatura w buforze spadnie poniżej 30 °C, co przy dobrej izolacji może nastąpić dopiero późnym popołudniem.

Kilka praktycznych wskazówek przed wdrożeniem ustawień

Po pierwsze, sprawdź aktualną charakterystykę taryfową w umowie z dostawcą energii; w niektórych regionach strefa nocna obowiązuje także w wybrane godziny weekendu, co daje dodatkową przestrzeń do ładowania bufora. Po drugie, upewnij się, że sterownik pompy ciepła umożliwia tworzenie więcej niż jednego przedziału czasowego – im bardziej szczegółowy harmonogram, tym lepsze dopasowanie do realnego zużycia. Po trzecie, regularnie weryfikuj parametry w sezonie grzewczym: przy cieplejszych zimach można zmniejszyć temperaturę bufora o kilka stopni, utrzymując oszczędności bez utraty komfortu.

Nie zapominaj o konserwacji. Czysty filtr, odpowiednie ciśnienie w instalacji i właściwie ustawione zawory trójdrogowe to warunek stabilnej pracy w trybie dobowym. Warto także zaktualizować oprogramowanie sterownika – producenci co pewien czas udostępniają algorytmy optymalizujące współpracę z taryfami dynamicznymi.

Jeżeli planujesz instalację fotowoltaiki, rozważ bufor o większej pojemności: możliwość kumulowania nadwyżek energii z dachu w postaci ciepła jeszcze bardziej obniży zapotrzebowanie na prąd z sieci w godzinach szczytu. W budynkach modernizowanych do pomp ciepła szczególną uwagę zwróć na izolację rur instalacyjnych oraz szczelność budynku; bez tych elementów nawet najlepszy harmonogram nie zapewni maksymalnych oszczędności.