Czy można wziąć drewno z lasu na opał? Sprawdzamy, jakie obowiązują limity i zasady
Wysokie ceny energii i rosnące stawki w składach opału sprawiają, że coraz więcej osób rozważa samodzielne pozyskanie drewna. Idea samowyrobu – czyli zebrania surowca we własnym zakresie, po wcześniejszym uzyskaniu zgody leśniczego – kusi niższym kosztem i większą dostępnością. Zanim jednak kierowca przyczepy ruszy do lasu, warto zrozumieć, jakie procedury i ograniczenia przewidują przepisy oraz gospodarka leśna w Polsce.
Poniższy poradnik wyjaśnia, na czym polega system „kosztem i staraniem nabywcy”, jak uzyskać stosowne pozwolenia, ile realnie można zaoszczędzić oraz jakie konsekwencje grożą za samowolne wycinanie lub wynoszenie drewna.
Definicja samowyrobu i uzyskanie zgody
Samowyrób to formalny sposób nabycia drewna leżącego lub pozostałego po pracach leśnych, realizowany zgodnie z procedurą PKN (pozyskania kosztem i staraniem nabywcy). Drewno w lesie jest własnością Skarbu Państwa bądź prywatnego właściciela, dlatego pierwszym krokiem zawsze jest wizyta w najbliższym leśnictwie. Tam uzyskuje się pisemne zezwolenie, w którym leśniczy określa:
• dokładną lokalizację działki, z której można zebrać drewno, • rodzaj dostępnego sortymentu (np. gałęziówka, drobnica S4), • maksymalną ilość przypisaną jednej osobie. W Lasach Państwowych limit zazwyczaj wynosi do 30 m³ rocznie na gospodarstwo domowe, choć szczegółowe stawki ustala każde nadleśnictwo indywidualnie.
Zezwolenie pełni jednocześnie funkcję przepustki na wjazd do lasu pojazdem – bez niego transport drewna stanowi naruszenie ustawy o lasach. Po zakończeniu prac wszystkie sztuki muszą zostać ułożone w stos i zgłoszone do odbioru, aby leśniczy mógł przeprowadzić wycenę.
Procedura w Lasach Państwowych krok po kroku
1. Kontakt z leśniczym – osobisty, telefoniczny lub mailowy – w celu potwierdzenia dostępności drewna pozabiegowego w danym oddziale leśnym. 2. Podpisanie oświadczenia o przestrzeganiu zasad BHP, ochrony przeciwpożarowej i przepisów przyrodniczych. 3. Zebranie drewna ręcznie lub przy użyciu własnej pilarki zgodnie ze wskazanymi granicami i terminem. Należy unikać uszkadzania młodników, runa i gleby. 4. Ułożenie pozyskanego surowca w regularne stosy, oznaczenie ich numerem pozwolenia i powiadomienie leśniczego o gotowości do odbioru. 5. Wycena według cennika nadleśnictwa, wystawienie asygnaty oraz opłacenie faktury (najczęściej przelewem lub gotówką w kasie leśnictwa). 6. Wywóz drewna w wyznaczonym terminie – asygnata pełni rolę dokumentu przewozu w razie kontroli Straży Leśnej lub policji.
Koszty samowyrobu a kupne drewno
Ceny surowca ustala każde nadleśnictwo, lecz w 2024 r. drewno opałowe w klasie S4 pozyskiwane samodzielnie kosztuje przeciętnie 110–170 zł za 1 m³. Ten sam sortyment przygotowany i pocięty przez Lasy Państwowe to wydatek rzędu 180–260 zł, natomiast w składach prywatnych stawki potrafią przekroczyć 300 zł za 1 m³.
Oszczędność na zakupie surowca wynosi więc ok. 35–45%. Warto jednak doliczyć: paliwo do pilarki, amortyzację łańcuchów, transport (zwłaszcza gdy drewno trzeba przewieźć kilkadziesiąt kilometrów) oraz własny czas. Świeże drewno zawiera często ponad 40% wilgoci, dlatego wymaga co najmniej 12–18 miesięcy sezonowania pod zadaszeniem, aby osiągnąć optymalne 20% i spalać się efektywnie.
Prawo i konsekwencje nielegalnego pozyskania
Nieuprawnione zabranie nawet drobnych gałęzi stanowi kradzież mienia leśnego. Do wartości 800 zł czyn kwalifikowany jest jako wykroczenie karane mandatem lub grzywną orzeczoną przez sąd. Powyżej tej kwoty sprawca odpowiada za przestępstwo, za które grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 5 lat. Dodatkowo Straż Leśna może orzec przepadek narzędzi służących do popełnienia czynu, np. pilarki czy pojazdu.
Oprócz sankcji karnych obowiązuje odpowiedzialność cywilna za wyrządzone szkody w ekosystemie, a nadleśnictwo może naliczyć opłatę w wysokości dwu-, a w razie recydywy trzykrotności wartości drewna. Legalny samowyrób chroni zatem nie tylko portfel, ale także przed poważnymi konsekwencjami prawnymi.
Źródła: Lasy Państwowe, Główny Urząd Statystyczny, Polska Izba Gospodarki Drzewnej, komunikaty regionalnych dyrekcji LP, opracowanie własne.
